تهديد و وعيد او انجام دهد اكراه تحقق دارد « 1 » . اكراه در معاملات به عقيدهء مرحوم شيخ انصارى مناط اكراه در معاملات عدم طيب نفس و فقدان رضايت است ، خواه امكان تخلص و راه گريز باشد و خواه نباشد . مثلا اگر كسى در مكانى خلوت مشغول مطالعه است و شخصى مىآيد و او را بر بيع بعض اموالش كه همراه دارد مجبور مىسازد و او بتنهايى قادر بر دفاع از خويش نيست ليكن در خارج از آن مكان يارانى دارد كه از وى حمايت مىكنند اما وى بعللى نمىخواهد از آن مكان خارج شود در اين صورت هرگاه مالش را بفروشد اكراه صادق و معامله باطل است به دليل : « . . . إِلَّا أَنْ تَكُونَ تِجارَةً عَنْ تَراضٍ . . » « 2 » ليكن به عقيدهء مرحوم سيد محسن حكيم اكراه بنفسه مانع از صحت عقد است نه از جهت عدم طيب نفس زيرا اختيار عقد بوسيلهء مكره متوقف بر ترجيح وجود آن بر عدمش مىباشد و ترجيح وجود شىء مستلزم رضا و ميل نفس به آن است و طيب نفس چيزى جز ميل و رضايت بوقوع شىء در خارج نيست . پس بطلان عقد مكره فقط از جهت اكراه است نه از جهت فقدان رضا و طيب نفس « 3 » . اكراه در محرمات به عقيدهء شيخ انصارى ( ره ) اكراهى كه مجوز محرمات ( مانند كفر ) مىگردد به‌معناى جبر است و معيار آن ضرورت و الجاء مىباشد و اين معنى در صورتى تحقق پيدا مىكند كه امكان تخلص و راه گريز نباشد و اگر امكان تخلص باشد اكراه صادق نيست . مانند قضيه عمار و ابوينش كه از طرف دشمنان اسلام مجبور به كفر شدند و چون ابوينش از گفتن كلمات كفرآميز امتناع ورزيدند كشته شدند ليكن عمار از آن گفتار دريغ ننمود و سپس گريان به خدمت رسولخدا شتافت و

--> ( 1 ) . مكاسب ( شيخ انصارى ) ص 119 . ( 2 ) . سورهء نساء آيهء 34 . ( 3 ) . مكاسب ( شيخ انصارى ) ص 120 . نظرية العقد فى الفقه الجعفرى تأليف هاشم معروف الحسينى چاپ مكتبه هاشم ، ص 231 .